VAINGANGA NEWS 24/ विशेष प्रतिनिधी,
राजापुरे कुटुंबीयांच्या घरी ५० वर्षांपासून अखंड नंदीबैल स्थापना,
२५ ते ३० वर्षांपासून ‘श्रीराम भजन मंडळी’ची परंपरेला साथ,
गडचिरोली/तळोधी (मो.),12 सप्टेंबर 2026::- आधुनिकतेच्या झपाट्याने बदलणाऱ्या काळात अनेक पारंपरिक सण-उत्सवांचे स्वरूप बदलत असताना, तळोधी (मो.) येथील राजापुरे कुटुंबीयांनी मात्र आपल्या पूर्वजांकडून चालत आलेली नंदीबैल स्थापना आणि पोळा साजरा करण्याची परंपरा तब्बल पाच दशकांपासून अखंडपणे जपली आहे. किरण राजापुरे यांच्या घरी दरवर्षी पारंपरिक पद्धतीने साजरा होणारा हा नंदीबैल पोळा यंदाही भक्तिभाव, उत्साह आणि सांस्कृतिक वातावरणात पार पडला.
या सोहळ्याचे सर्वात मोठे आकर्षण म्हणजे तब्बल ६० वर्षे जुन्या लाकडी नंदीबैलांची जोडी. राजापुरे कुटुंबीयांनी या ऐतिहासिक नंदीबैल जोडीचे आजही जतन केले असून, ती त्यांच्या कुटुंबाच्या संस्कृतीची, श्रद्धेची आणि पूर्वजांच्या आठवणींची जिवंत साक्ष ठरली आहे.
आजोबांनी सुरू केलेली परंपरा आजही कायम :-
राजापुरे कुटुंबीयांच्या घरी नंदीबैल स्थापना करण्याची परंपरा किरण राजापुरे यांचे आजोबा पर्वय्याजी स्वामी राजापुरे यांच्या काळापासून सुरू झाली. पाच दशकांपूर्वी सुरू झालेली ही परंपरा आजही कोणताही खंड न पडता पुढे सुरू आहे.
पोळ्याच्या दिवशी बालगोपाल विविध रंगांनी सजविलेले नंदीबैल घेऊन राजापुरे यांच्या घरी येतात. यावेळी नंदीबैलांची विधिवत पूजा-अर्चा करून त्यांना मानाचा मुजरा करण्यात येतो. या पारंपरिक सोहळ्यामुळे घर परिसरात भक्तिमय आणि उत्साहपूर्ण वातावरण निर्माण होते.
बालगोपालांच्या उत्साहाने रंगतो पोळा :-
तान्हा पोळ्याच्या निमित्ताने परिसरातील बालगोपालांमध्ये विशेष उत्साह पाहायला मिळतो. आपल्या लाडक्या नंदीबैलांना आकर्षक पद्धतीने सजवून ते मोठ्या आनंदाने राजापुरे यांच्या घरी आणतात. पारंपरिक पद्धतीने पूजा झाल्यानंतर बालगोपालांच्या चेहऱ्यावरचा आनंद आणि उत्साह या सोहळ्याचे खास आकर्षण ठरतो.
या माध्यमातून बालगोपालांना आपल्या ग्रामीण संस्कृतीची, शेतीशी असलेल्या नात्याची आणि पूर्वजांनी जपलेल्या परंपरांची ओळख करून दिली जात आहे. त्यामुळे हा सोहळा केवळ धार्मिक विधी न राहता नव्या पिढीला संस्कृतीशी जोडणारा उपक्रम ठरत आहे.
२५ ते ३० वर्षांपासून ‘श्रीराम भजन मंडळी’ची साथ :-
राजापुरे कुटुंबीयांच्या नंदीबैल पोळा सोहळ्याचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे ‘श्रीराम भजन मंडळी’. मागील २५ ते ३० वर्षांपासून ही भजन मंडळी या सोहळ्यात नियमितपणे सहभागी होत आहे.
भजनाच्या भक्तिमय स्वरांनी वातावरणात चैतन्य निर्माण होते. नंदीबैलांची पूजा, पारंपरिक विधी, बालगोपालांचा उत्साह आणि भजनाचा गजर यामुळे या सोहळ्याला आगळेवेगळे सांस्कृतिक स्वरूप प्राप्त होते. अनेक वर्षांपासून या सोहळ्याशी जोडलेल्या भजन मंडळीमुळे राजापुरे कुटुंबीय आणि मंडळी यांच्यातील जिव्हाळ्याचे नातेही कायम आहे.
६० वर्षांची लाकडी नंदीबैल जोडी ठरते आकर्षण :-
या संपूर्ण सोहळ्यात सर्वाधिक लक्ष वेधून घेणारी बाब म्हणजे राजापुरे कुटुंबीयांकडे असलेली सहा दशकांपूर्वीची लाकडी नंदीबैलांची जोडी.
तब्बल ६० वर्षांचा इतिहास आपल्या अंगी बाळगणारी ही जोडी आजही जपून ठेवण्यात आली आहे. काळ बदलला, सण साजरा करण्याच्या पद्धती बदलल्या, बाजारात आधुनिक सजावटीच्या वस्तू उपलब्ध झाल्या; मात्र या लाकडी नंदीबैल जोडीचे महत्त्व राजापुरे कुटुंबीयांच्या मनात आजही कायम आहे.
ही जोडी केवळ लाकडी वस्तू नसून कुटुंबाच्या अनेक पिढ्यांच्या आठवणी आणि श्रद्धा जपणारा अनमोल सांस्कृतिक वारसा आहे. ज्येष्ठ मंडळी या नंदीबैल जोडीकडे पाहताना जुन्या आठवणींना उजाळा देतात, तर नव्या पिढीला आपल्या परंपरेचे महत्त्व समजते.
यंदाही भक्तिभावात नंदीबैल पोळा :-
यंदाही किरण राजापुरे यांच्या घरी नंदीबैल पोळ्याचा सोहळा मोठ्या उत्साहात आणि भक्तिभावाने साजरा करण्यात आला. सकाळपासूनच घर परिसरात चैतन्याचे वातावरण होते. विविध रंगांनी सजविलेले नंदीबैल घेऊन बालगोपाल उपस्थित झाले. त्यानंतर पारंपरिक पद्धतीने नंदीबैलांची पूजा-अर्चा करण्यात आली.
भजनाच्या गजराने आणि बालगोपालांच्या उत्साहाने परिसर भारावून गेला. पाच दशकांपासून सुरू असलेल्या या परंपरेत आजच्या पिढीचाही उत्स्फूर्त सहभाग दिसून आला. त्यामुळे जुन्या परंपरेला नव्या पिढीची साथ मिळत असल्याचे समाधानकारक चित्र यावेळी पाहायला मिळाले.
संस्कृतीच्या जतनाचा आदर्श :-
आजच्या धावपळीच्या आणि आधुनिक जीवनशैलीत अनेक पारंपरिक रूढी-परंपरा हळूहळू लोप पावत आहेत. अशा परिस्थितीत राजापुरे कुटुंबीयांनी तब्बल ५० वर्षांपासून नंदीबैल स्थापना आणि पोळा साजरा करण्याची परंपरा जिवंत ठेवणे ही निश्चितच कौतुकास्पद बाब आहे.
६० वर्षांची लाकडी नंदीबैलांची जोडी, ५० वर्षांची नंदीबैल स्थापना परंपरा आणि २५ ते ३० वर्षांपासून सहभागी होणारी श्रीराम भजन मंडळी, या तीन पिढीजात आठवणींचा संगम तळोधीतील या पोळा सोहळ्याला विशेष ऐतिहासिक आणि भावनिक महत्त्व प्राप्त करून देतो.
पिढ्या बदलल्या, काळ बदलला आणि उत्सव साजरा करण्याच्या पद्धतीही बदलल्या; मात्र राजापुरे कुटुंबीयांच्या घरातील नंदीबैल पोळ्याची परंपरा आजही त्याच श्रद्धेने आणि उत्साहाने सुरू आहे. त्यामुळे तळोधी (मो.) येथील हा सोहळा केवळ पोळ्याचा उत्सव न राहता पूर्वजांच्या संस्कृतीचा, ग्रामीण जीवनमूल्यांचा आणि कुटुंबाच्या परंपरेचा अनमोल वारसा जपणारा सोहळा ठरत आहे.
